Μια αυγουστιάτικη περιπέτεια στη Μασσαλία

-Περίμενε, είναι ανάγκη να κολυμπάς τόσο γρήγορα;
-Γιατί; Κουράστηκες κιόλας;
-Όχι, αλλά ποιος μας κυνηγάει; Ησυχία έχουμε, ούτε ιούς, ούτε βακτήρια, ούτε τίποτα, γιατί να κουραζόμαστε;
-Για να μη βλέπουμε όλο τα ίδια. Έτσι δε συμφωνήσαμε τότε που ήμασταν ακόμη μονοβλάστες; Εμείς δε θα γίνουμε σαν... τα άλλα τα μονοκύτταρα, που πήγαν κι έγιναν μακροφάγα από την πρώτη μέρα. Εμείς πρώτα θα ταξιδέψουμε, θα δούμε όσα περισσότερα μπορούμε και την τέταρτη μέρα θα αποφασίσουμε πού θα μείνουμε.
-Εντάξει, τέσσερις μέρες είναι, θα περάσουν, μουρμούρισε βαριεστημένα• όσο βαριεστημένα είχε συμφωνήσει αρχικά, μια και κατά βάθος ήθελε να αράξει σε ένα οστό μαζί με τις υπόλοιπες οστεοκλάστες.

     Τα δυο μονοκύτταρα είχαν μεγαλώσει δίπλα δίπλα στο μυελό των οστών. Οι μητρικές μονοβλάστες από τις οποίες προήλθαν, άρχισαν να διαιρούνται, μεταβάλλοντας ταυτόχρονα το σχήμα των πυρήνων τους. Οι πυρήνες από στρογγυλοί εξελίχθηκαν σε νεφροειδείς στα προμονοκύτταρα και σε λοβωτούς στα ώριμα μονοκύτταρα. Μετά από τρεις κυτταρικές διαιρέσεις λοιπόν, τα δυο μονοκύτταρα βγήκαν από το μυελό των οστών και άρχισαν να κυκλοφορούν στο αίμα παρακολουθώντας τα υπόλοιπα μονοκύτταρα να διασκορπίζονται στους ιστούς και άλλα να καταλήγουν στο ήπαρ σαν κύτταρα Kupffer, άλλα στον εγκέφαλο σαν μικρογλοιακά κύτταρα, άλλα στους πνεύμονες σαν κυψελιδικά μακροφάγα, άλλα στο δέρμα και άλλα σε κοιλότητες με υγρά όπως το αρθρικό, το πλευριτικό και το περιτοναϊκό υγρό.

     Οι μέρες περνούσαν και η περιπλάνηση συνεχιζόταν. Στην αρχή της τέταρτης μέρας, τα δυο μονοκύτταρα έφτασαν στην κερκιδική αρτηρία του δεξιού χεριού. Καθώς πλησίαζαν στην πηχεοκαρπική άρθρωση, η χηλικεραία ενός κρότωνα δημιούργησε μια μικρή πύλη στο δέρμα του χεριού του Ζεράρ, του φιλόζωου ξενιστή που μόλις είχε χαϊδέψει έναν σκύλο, χωρίς να φανταστεί σε τι περιπέτεια θα τον έβαζε αυτή η κίνηση. Ο κρότωνας αυτός χρειαζόταν αίμα για να τραφεί. Έχοντας αφήσει πίσω του τα στάδια της προνύμφης και της νύμφης, χρειαζόταν έναν ξενιστή μεγαλύτερο από τον σκύλο. Οι σιελογόνοι αδένες του άρχισαν να εκκρίνουν διάφορες ουσίες. Κάποιες είχαν αναισθητική δράση και το τσίμπημά του δεν προκάλεσε καμία ενόχληση στο δέρμα του Ζεράρ. Κάποιες άλλες έδρασαν σαν αντιπηκτικά κι έτσι στην περιοχή του τσιμπήματος δε σχηματίστηκε θρόμβος για να εμποδίσει τη ροή του αίματος προς τον κρότωνα. Και φυσικά όλα αυτά θα ήταν αδύνατα χωρίς την έκκριση της κολλώδους ουσίας που σταθεροποίησε τον κρότωνα πάνω στο δέρμα.

     Η ατυχία του Ζεράρ δεν σταμάτησε εκεί. Σύντομα θα μάθαινε τι μπορεί να κάνει στον οργανισμό του η Rickettsia conorii, ένα βακτήριο που μεταδίδεται στον άνθρωπο μετά από τσίμπημα του κρότωνα Rhipicephalus sanguineus. Μέχρι τότε δε γνώριζε ότι τα τσιμπούρια των σκύλων έχουν τόσο εντυπωσιακή επιστημονική ονομασία, ούτε ότι υπάρχει λοίμωξη που λέγεται κηλιδώδης μεσογειακός πυρετός. Πολλή ταλαιπωρία και πολλές καινούριες λέξεις θα έρχονταν στη ζωή του, επειδή είχε υποσχεθεί στους συγγενείς του να τους επισκεφθεί στη Μασσαλία τον Αύγουστο, που θα έπαιρνε άδεια από τη δουλειά του.

     Στο μεταξύ, στους ιστούς γύρω από τη δεξιά πηχεοκαρπική άρθρωση, είχε σημάνει συναγερμός. Οι ρικέτσιες που είχαν εισβάλει στην περιοχή έψαχναν τους στόχους τους, τα ενδοθηλιακά κύτταρα που κάλυπταν εσωτερικά τις μικρές φλέβες και αρτηρίες. Με τα μόρια της πρωτεΐνης τους OmpB, συνδέονταν με πρωτεΐνες των ενδοθηλιακών κυττάρων, τους υποδοχείς Ku70, προσκολλώνταν στα κύτταρα και στη συνέχεια φαγοκυτταρώνονταν. Δηλαδή το κάθε ενδοθηλιακό κύτταρο, με τη βοήθεια μιας άλλης εσωτερικής πρωτεΐνης, της ακτίνης του κυτταρικού σκελετού του, άπλωνε δυο μικρούς βραχίονες που αιχμαλώτιζαν τη ρικέτσια και τη μετέφεραν στο εσωτερικό του κυττάρου, κλεισμένη στο φαγόσωμα, ένα σακουλάκι φτιαγμένο από μεμβράνη. 

     Η ρικέτσια όμως είχε τα δικά της όπλα. Εκκρίνοντας φωσφολιπάση D και αιμολυσίνη C, διασπούσε τη μεμβράνη του φαγοσώματος, έβγαινε στο κυτταρόπλασμα και πολλαπλασιαζόταν χωρίς να καταστρέφει το ενδοθηλιακό κύτταρο. Η επίθεση συνεχιζόταν με τις ρικέτσιες να εξαπλώνονται από κύτταρο σε κύτταρο, μέχρι να προκαλέσουν φλεγμονή στα αιμοφόρα αγγεία. Με την αποκόλλησή τους από τα τοιχώματα των φλεβών και των αρτηριών, τα ενδοθηλιακά κύτταρα περνούσαν στην κυκλοφορία του αίματος και άρχιζαν την παραγωγή των κυτταροκινών. Οι κυτταροκίνες ήταν οι πρωτεΐνες που έστελναν σήμα στα λευκά αιμοσφαίρια να συγκεντρωθούν στην περιοχή και να πολεμήσουν την αγγειΐτιδα, η οποία όσο εξελισσόταν, επέτρεπε να διαφεύγουν από τα τοιχώματα των αγγείων άλλες πρωτεΐνες και να προκαλούν οιδήματα.

     Τα δυο μονοκύτταρα, αφού είδαν τις ρικέτσιες να επιτίθενται στα ενδοθηλικά κύτταρα και τα λευκά αιμοσφαίρια να μοιράζουν μεταξύ τους αρμοδιότητες για την καταπολέμηση της ρικετσίωσης, κατέληξαν στο αρθρικό υγρό του θυλάκου της πηχεοκαρπικής άρθρωσης και συμμετείχαν στη μάχη σαν ελεύθερα μακροφάγα. Κι ενώ τα κύτταρα του ξενιστή και οι εισβολείς οργάνωναν τη στρατηγική τους για να δουν ποιος θα επικρατήσει, ο Ζεράρ συνέχιζε τη ζωή του χωρίς να έχει αντιληφθεί τι συνέβαινε μέσα στο σώμα του. Έπρεπε να περάσει περίπου μια βδομάδα από τη στιγμή που ο κρότωνας άνοιξε το δρόμο στις ρικέτσιες μέχρι την εμφάνιση των συμπτωμάτων. Όταν λοιπόν ξύπνησε μια μέρα με πυρετό 39^οC, δεν υποψιάστηκε καν ότι έφταιγαν τα παιχνίδια που έκανε με το σκύλο. Με γρίπη έμοιαζε αρχικά η κατάστασή του, αφού ο πυρετός συνοδευόταν από πόνο σε μυς και αρθρώσεις, κούραση και πονοκέφαλο. Ένα εξάνθημα εμφανίστηκε στα άκρα τέσσερις μέρες μετά τον πυρετό και εξαπλώθηκε προς τον κορμό. 

     Τα πρώτα κύτταρα που κινητοποιήθηκαν για να αντιμετωπίσουν τους εισβολείς, ήταν οι φυσικοί φονείς, μια κατηγορία λεμφοκυττάρων που παράγοντας την κυτταροκίνη ιντερφερόνη γ, ενεργοποίησαν τα μολυσμένα ενδοθηλιακά κύτταρα για να εξοντώσουν τις ρικέτσιες. Ακολούθησαν τα μακροφάγα, τα μονοκύτταρα, τα ουδετερόφιλα και άλλα λευκά αιμοσφαίρια που παρήγαγαν μια άλλη κυτταροκίνη, τον παράγοντα νέκρωσης όγκων α. Οι δυο κυτταροκίνες συνεργάστηκαν για να προκαλέσουν την παραγωγή μονοξειδίου του αζώτου από τα ενδοθηλιακά κύτταρα, αέριου θανατηφόρου για τις ρικέτσιες. Τα κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα που συγκεντρώθηκαν γύρω από τα αγγεία στη συνέχεια, ενεργοποίησαν τη διαδικασία θανάτου των μολυσμένων κυττάρων, ενώ τα πλασματοκύτταρα φρόντισαν για την προστασία από επαναμολύνσεις, παράγοντας αντισώματα ενάντια στις πρωτεΐνες OmpA και OmpB των ρικετσιακών κυττάρων.

     Εκτός από τον στρατό των λευκών αιμοσφαιρίων που περιόρισε τη δράση των εισβολέων, στην ανάρρωση του Ζεράρ βοήθησε και η δοξυκυκλίνη, η αντιβίωση που για δυο βδομάδες εμπόδιζε τη σύνθεση πρωτεϊνών στα ριβοσώματα των ρικετσιακών κυττάρων. Και παρόλο που η αγωγή δεν ξεκίνησε από την πρώτη μέρα της νόσησης, τα αποτελέσματά της ήταν άριστα, χάρη στις σαφείς οδηγίες του γιατρού και την πειθαρχία του Ζεράρ.

-Ακόμη δεν μπορώ να το πιστέψω ότι αυτός ο μαύρος λεκές κοντά στον καρπό του χεριού ήταν από το τσίμπημα. Δεν είχα νιώσει τίποτα απολύτως, καμία ενόχληση, είπε απορημένος ο Ζεράρ στο γιατρό, όταν τον επισκέφθηκε για έναν τελευταίο έλεγχο.
-Εσχάρα tache noir λέγεται, αφού σου αρέσει να μαθαίνεις. Είναι χαρακτηριστική βλάβη για αυτές τις λοιμώξεις. Πάντως, δε χρειάζεται να ανησυχείς. Σπάνια εμφανίζονται επιπλοκές. Αν είχες ασθενές ανοσοποιητικό, θα υπήρχε φόβος για τους νεφρούς ή την καρδιά. Τώρα μην έχεις φόβο. Απλά έτυχε να έρθεις στα μέρη μας την εποχή που οι κρότωνες έχουν μεγάλα κέφια, τους αρέσει το καλοκαίρι. Α, και να μην το ξεχάσω, αν είχες στο μυαλό σου να κάνεις καμιά βόλτα στα Βραχώδη Όρη, τη Σιβηρία ή την Αυστραλία, τώρα είναι ο καιρός.
-Γιατί; παραξενεύτηκε ο Ζεράρ.
-Γιατί έχουν κι εκεί παρόμοιες αρρώστιες και τα αντισώματα που έφτιαξες για το επόμενο διάστημα, μπορούν να σε προστατέψουν κι από αυτές.
-Α, μάλιστα, πολύ ενδιαφέρον. Να πηγαίνω τότε, έχω να ετοιμάσω βαλίτσες, είπε χαμογελώντας ο Ζεράρ και τον χαιρέτισε.

     Τα δυο μακροφάγα έκαναν βόλτες μέσα στο αρθρικό υγρό της πηχεοκαρπικής άρθρωσης. Η πρώτη τους μάχη είχε πάει καλά. Όμως το ένα δεν είχε κέφια.
-Έλα μωρέ, τι θέλεις πια; του είπε το άλλο, που πάντα είχε όρεξη για πειράγματα και πλάκες. Και τις βόλτες μας κάναμε, και τόσα μέρη είδαμε, και τον εχθρό νικήσαμε και αν έρθει κι άλλος εχθρός, τα ίδια θα πάθει. Τι άλλο θέλεις;
-Να μην ξαναταλαιπωρηθώ, αυτό θέλω. Μια χαρά ήμασταν στο μυελό των οστών, τι θέλαμε και βγήκαμε; Το καλό που του θέλω να προσέχει με τα σκυλιά από εδώ και μπρος, για να μην ξαναπεράσουμε τα ίδια.
-Κουράστηκες, ε; ρώτησε, ενώ ετοίμαζε την επόμενη πλάκα.
-Ναι, πολύ.
-Δεν πειράζει, τώρα έχουμε αντισώματα, θα είμαστε ασφαλείς για αρκετό καιρό. Εκτός αν, είπε κοιτάζοντας πίσω από το άλλο κύτταρο δήθεν με τρόμο.
-Τι έγινε; Τι συμβαίνει;
-ΚΟΙΤΑ ΠΙΣΩ ΣΟΥ! ΜΙΑ ΡΙΚΕΤΣΙΑ! 

Το παραμύθι συμμετείχε στον λογοτεχνικό διαγωνισμό "Μεσογειακή Βραδιά Ερευνητή - Ιστορίες από το Mednight - 2024". Οι κανόνες του διαγωνισμού είναι εδώ. Η κεντρική ιδέα της ιστορίας είναι η περιγραφή του Μεσογειακού Κηλιδώδους Πυρετού με τη βοήθεια της φαντασίας, εφόσον με βάση τους κανονισμούς του διαγωνισμού, η ιστορία έπρεπε να σχετίζεται με ένα επιστημονικό θέμα που να συνδέεται με τη Μεσόγειο Θάλασσα. 

Πληροφορίες για τη νόσο μπορούν να αναζητηθούν και με βάση τις ονομασίες "Πυρετός της Μασσαλίας", "Mediterranean Spotted Fever" και "Boutonneuse Fever".

Το βίντεο περιγράφει τη νόσο (12.47) μαζί με άλλες λοιμώξεις από ρικέτσιες. Το κανάλι του youtube ανήκει στην Marcia Firmani. Η φωτογραφία προέρχεται από εδώ.