Μακροβούτια στο κόκκινο

 Η μεγακαρυοβλάστη άρχισε σιγά-σιγά να μεγαλώνει για να δώσει χώρο στα οργανίδια που διαιρούνταν. Δεν θα έμεναν για πολύ ακόμη μέσα στα οστά. Έπρεπε όμως να... γίνουν οι 7 διαιρέσεις πρώτα, ενώ το κύτταρο παρέμενε ένα και αδιαίρετο. Όταν τελείωσε και ο 7ος κύκλος, το μεγακαρυοκύτταρο με τους πολλούς πυρήνες άρχισε να απλώνει αποφυάδες γύρω του, μέσα στο μυελό των οστών. Κομμάτια από τις αποφυάδες άρχισαν να σπάζουν και χιλιάδες αιμοπετάλια βρέθηκαν να κολυμπούν μέσα στο πλάσμα του αίματος.

Ένα από αυτά δεν ακολούθησε την υπόλοιπη ομάδα. Βρήκε ένα αιμοπετάλιο που κολυμπούσε ήδη και κοίταζε γύρω του σαν να έκανε περιπολία. Το πλησίασε.

-Ε, ψιτ. Είσαι καιρό εδώ; ρώτησε.

-Ναι, είμαι. Λίγο περισσότερο από εσένα, του απάντησε με ύφος.

-Α, είσαι παλιός δηλαδή. Και πώς περνάει η ώρα εδώ γύρω;

"Παλιός", σκέφτηκε και θυμήθηκε λίγες μέρες πριν που είχε ξεκολλήσει από το μεγακαρυοκύτταρο  και άφηνε πίσω του το μυελό των οστών για να βολτάρει μέσα στις αρτηρίες. Είχε μάθει πολλά παρατηρώντας το σώμα του πολεμιστή που τον φιλοξενούσε. Ίσως είχε έρθει η ώρα να μοιραστεί με κάποιον αυτά που ήξερε. Γιατί όχι; Έτσι κι αλλιώς, είχε χρόνο. Ο πολεμιστής ήταν πολύ προσεκτικός. Δεν χρειαζόταν συχνά τα αιμοπετάλια του. Μόνο κάτι εκδορές έπρεπε να επουλωθούν κάποια στιγμή και για αυτό φρόντισαν κάποια άλλα αιμοπετάλια, που βρίσκονταν εκεί κοντά. Ας αξιοποιούσε λοιπόν κάπως το χρόνο του.

-Πώς περνάει η ώρα; Υπομονή, περιπολίες και καμιά φορά, αιμόσταση. Σε αυτό το σώμα οι αιμορραγίες είναι σπάνιες.

-Καλά το φαντάστηκα. Για αυτό τα υπόλοιπα το έχουν ρίξει στα μακροβούτια, γιατί δεν έχουν τίποτα να κάνουν. Μπορεί να περάσει όλη μας τη ζωή και να μην κάνουμε τίποτα χρήσιμο, είπε με παράπονο ενώ παρατηρούσε να περνούν μπροστά του αμινοξέα, άλατα ασβεστίου και κάτι μόρια γλυκόζης και ινωδογόνου. Αυτά γιατί είναι τόσο απασχολημένα; ρώτησε δείχνοντας τα ερυθρά αιμοσφαίρια, που μετέφεραν οξυγόνο στους ιστούς χωρίς να σταματάνε λεπτό.

-Άλλο αυτά. Αυτά τα δισκάκια είναι κόκκινα, γιατί έχουν αιμοσφαιρίνη. Αν δεν ήταν αυτά να μεταφέρουν το οξυγόνο στα κύτταρα για να το χρησιμοποιήσουν τα μιτοχόνδρια μαζί με τη γλυκόζη και να μας δίνουν συνεχώς ενέργεια, δεν θα υπήρχαμε ούτε εγώ ούτε εσύ. Και δεν θα είχαμε την ευκαιρία να κάνουμε τις βόλτες που θα κάνουμε τώρα.

Όταν το μικρό αιμοπετάλιο ηρέμησε, το παλιό κατάλαβε ότι μάλλον ήταν καλός δάσκαλος. Ευκαιρία ήταν λοιπόν να του δείξει ό,τι είχε ανακαλύψει τις προηγούμενες ημέρες μόνο του ή με τη βοήθεια άλλων κυττάρων.

-Η αιμοσφαιρίνη, που λες, μικρέ, έχει σε κάθε της μόριο τέσσερις αλυσίδες αμινοξέων και σίδηρο, συνέχισε να του εξηγεί καθώς κολυμπούσαν. Οι αλυσίδες δεν είναι όλες ίδιες, είναι δύο αλυσίδες α και δύο β. Βέβαια, εδώ τα αιμοσφαίρια είναι κάπως λιγότερα από το κανονικό, γιατί ο φίλος μας ο πολεμιστής έχει στα κύτταρα του ένα μικρό κρυμμένο πρόβλημα που δεν το ξέρει. Κάθε κύτταρο έχει στον πυρήνα του δύο γονίδια που δίνουν εντολή για τη σύνθεση της β αλυσίδας της αιμοσφαιρίνης. Τα γονίδια υπάρχουν σε όλα τα κύτταρα, αλλά την εντολή τη δίνουν μόνο στα ερυθρά αιμοσφαίρια. Στα ερυθρά του φίλου μας την εντολή τη δίνει μόνο το ένα από τα δύο γονίδια, το άλλο δεν μπορεί.

-Και τι γίνεται τότε; ρώτησε το μικρό αιμοπετάλιο.

-Τότε έχουμε λιγότερες β αλυσίδες, ενώ οι α φτιάχνονται κανονικά. Και αυτό γιατί τα δικά τους γονίδια δουλεύουν όπως πρέπει.

-Άρα οι α και οι β ενώνονται, φτιάχνουν αιμοσφαιρίνη, αλλά μερικές α περισσεύουν. Σωστά;

-Μπράβο, μικρέ. Όμως οι α που περισσεύουν είναι που κάνουν τη ζημιά στα κύτταρα και στο τέλος έχουμε λιγότερα ερυθρά. Τυχερός ο φίλος μας, γιατί έχει αρκετή αιμοσφαιρίνη για να δίνει οξυγόνο σε όλους τους ιστούς. Άτυχος όμως, γιατί μπορεί να δώσει το "τεμπέλικο" γονίδιο στα παιδιά του. Κι αν αυτά πάρουν και από τη μαμά τους δεύτερο "τεμπέλικο" γονίδιο, το πρόβλημα δεν θα μείνει κρυμμένο. Τα παιδιά θα έχουν πολλά προβλήματα. Στο αίμα, στην καρδιά, στα κόκκαλα, στο πρόσωπο, στο συκώτι. Και τίποτα δε θα είναι απλό για αυτά.

Το μικρό αιμοπετάλιο άκουγε προσεκτικά, όσο κολυμπούσαν μέσα στις φλέβες και τις αρτηρίες. Δεν μετάνιωσε που άφησε την υπόλοιπη παρέα βγαίνοντας από το μυελό των οστών. Βρέθηκε με καλύτερη παρέα και ξεκίνησε ένα ακόμη καλύτερο ταξίδι. Από την αριστερή κοιλία της καρδιάς και την αορτή μέχρι το δεξιό κόλπο, εκεί που κατέληγαν η άνω και η κάτω κοίλη φλέβα  και από τη δεξιά κοιλιά και την πνευμονική αρτηρία μέχρι τον αριστερό κόλπο της καρδιάς στις εκβολές των πνευμονικών φλεβών, το ταξίδι ήταν συναρπαστικό.

Βέβαια, δεν κατάλαβε γιατί το πρόβλημα με τα "τεμπέλικα" γονίδια ήταν τόσο συχνό σε ανθρώπους που ζούσαν σε περιοχές της Μεσογείου και τόσο σπάνιο σε άλλες περιοχές, αλλά χαιρόταν για την περιπέτεια που ζούσε. Χαιρόταν να ταξιδεύει μέσα στις αρτηρίες, να περνάει μέσα από όλο και πιο στενά σωληνάκια και μετά τα τριχοειδή αγγεία να συνεχίζει το ταξίδι του μέσα σε άλλους, διαφορετικούς σωλήνες, τις φλέβες, οι οποίες γίνονταν όλο και πιο μεγάλες όσο πλησίαζαν την καρδιά.

Το πιο ωραίο κομμάτι του ταξιδιού ήταν η διαδρομή μέσα στις σπονδυλικές αρτηρίες, τις έσω καρωτίδες και τους κλάδους τους. Φτάνοντας στη βάση του εγκεφάλου, μπήκαν στο εξάγωνο του Willis, από όπου ξεκινούσαν οι αρτηρίες αυτές. Ήταν πολύ σημαντικό αυτό το δίκτυο, γιατί ο εγκέφαλος μπορούσε να πάθει ανεπανόρθωτη ζημιά αν του έλειπε το οξυγόνο για περισσότερο από λίγα λεπτά. Σε κάθε περιοχή που περνούσαν, το παλιό αιμοπετάλιο εξηγούσε στο μικρό ποιες λειτουργίες ελέγχονταν από αυτήν. Φαινόταν ότι ήταν το αγαπημένο του κομμάτι από το σώμα του πολεμιστή, αφού το περιέγραφε με τόση προσοχή και λεπτομέρεια, στην προσπάθειά του να εξηγήσει στο μικρό αιμοπετάλιο, ότι ήταν ο αρχηγός που κυβερνούσε μέχρι και το τελευταίο κύτταρο.

Το μικρό αιμοπετάλιο άκουγε τα πάντα με προσοχή. Εντύπωση του έκανε η αμυγδαλή και πόσο επηρέαζε τα συναισθήματα του πολεμιστή. Θυμός που κάποια αδέρφια του είχαν πεθάνει νωρίς, φόβος για την υγεία του και για τα αδέρφια του που ήταν ακόμη ζωντανά αλλά ταλαιπωρούνταν, πανικός στην ιδέα ότι ένας υγιής γονιός μπορεί να γεννήσει παιδιά με εύθραυστη υγεία, άγχος για τη μάχη που θα γινόταν στην πεδιάδα του Μαραθώνα ενάντια σε έναν πολυάριθμο εχθρικό στρατό.

Το αποκορύφωμα όμως ήταν ο μετωπιαίος λοβός του εγκεφάλου και κυρίως οι περιοχές των περίπλοκων σκέψεων.

-Εδώ βρίσκονται όλες οι ελπίδες για το μέλλον, είπε το παλιό αιμοπετάλιο. Από εδώ θα ξεκινήσουν οι λύσεις που θα βρεθούν αργά ή γρήγορα. Όλες οι απαντήσεις είναι κρυμμένες μέσα στα κύτταρα και κάποιοι άνθρωποι θα τις φέρουν στο φως. Ο πολεμιστής ήταν τυχερός. Πήρε ένα "τεμπέλικο" γονίδιο από τον πατέρα του και αυτό ήταν όλο. Κάποια αδέρφια του πήραν ένα "μπερδεμένο" γονίδιο από τη μητέρα. Και αυτό στις β αλυσίδες έκανε ζημιά, αλλά όχι μεγάλη. Τα κόκκινα δισκάκια δεν ήταν λιγότερα αυτή τη φορά, αλλά η αιμοσφαιρίνη που φτιαχνόταν από αυτό το γονίδιο δεν ήταν σαν την κανονική. Κάποτε θα καταλάβουν οι άνθρωποι γιατί αυτή η αιμοσφαιρίνη σε μικρές δόσεις κρατά την ελονοσία μακριά και σε μεγάλες δόσεις μεταμορφώνει τα δισκάκια σε δρεπάνια, που βουλώνουν τους σωλήνες του σώματος. Όσο για τα πιο άτυχα αδέρφια του, υπέφεραν χωρίς να φταίνε αφού πήραν το κρυμμένο πρόβλημα κάθε γονιού και αυτό τους ακολούθησε για όλα τους τα χρόνια. Ένα "τεμπέλικο" γονίδιο κι ένα "μπερδεμένο" είναι πολύ κακός συνδυασμός.

Και τη στιγμή που το μικρό αιμοπετάλιο ήταν έτοιμο να ρωτήσει πώς γίνεται δύο αρρώστιες κρυμμένες σε δύο διαφορετικά σώματα να σταματήσουν να κρύβονται όταν βρεθούν στο ίδιο σώμα, μία ορδή από αιμοπετάλια πέρασε με φόρα ανάμεσά τους και κατηφόρισε προς το δελτοειδή, έναν μυ του ώμου που βοηθούσε το μπράτσο να κινείται. Ένα βέλος καρφώθηκε εκεί και ο πολεμιστής το έβγαλε με τη βοήθεια των συμπολεμιστών του.

-Φαίνεται πως η μάχη που φοβόταν ο φίλος μας, άρχισε, είπε το παλιό αιμοπετάλιο. Πάμε να τον βοηθήσουμε να ζήσει; ρώτησε το μικρό, που ακολούθησε χωρίς δεύτερη σκέψη τον δάσκαλό του μέσα στις αρτηρίες.

Το παραμύθι συμμετείχε στον λογοτεχνικό διαγωνισμό "Μεσογειακή Βραδιά Ερευνητή - Ιστορίες από το Mednight - 2023" (κανόνες) και ήταν ανάμεσα στις 11 ιστορίες που διακρίθηκαν και δημοσιεύτηκαν σε μορφή online βιβλίου (pdf). Το βιβλίο έχει μεταφραστεί στα αγγλικά, στα ελληνικά, στα ιταλικά και στα ισπανικά. 

Η κεντρική ιδέα της ιστορίας είναι η περιγραφή της μεσογειακής αναιμίας με τη βοήθεια της φαντασίας, εφόσον με βάση τους κανονισμούς του διαγωνισμού, η ιστορία έπρεπε να σχετίζεται με ένα επιστημονικό θέμα που να συνδέεται με τη Μεσόγειο Θάλασσα. Εκτός από τη μεσογειακή αναιμία, οι "πρωταγωνιστές" περιγράφουν κι άλλα στοιχεία του ανθρώπινου σώματος, όπως η δρεπανοκυτταρική αναιμία, το κυκλοφορικό σύστημα, οι λειτουργίες του εγκεφάλου.

Τα τρία βίντεο αναλύουν τα βασικά θέματα της ιστορίας. Οι φωτογραφίες προέρχονται από εδώ κι εδώ.